Baby blues to krótkotrwały spadek nastroju, płaczliwość i rozdrażnienie w pierwszych dniach po porodzie, który dotyka większość mam i mija sam, zwykle w ciągu około 2 tygodni. Depresja poporodowa trwa dłużej, jest silniejsza i utrudnia codzienne funkcjonowanie, dlatego wymaga pomocy: zacznij od lekarza rodzinnego, położnej lub centrum zdrowia psychicznego, a w kryzysie zadzwoń pod 800 70 2222 albo 116 123.
Dzwoń pod 112 albo jedź na SOR od razu, jeśli:
- pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, o samobójstwie albo o skrzywdzeniu dziecka;
- mama słyszy lub widzi rzeczy, których nie ma (omamy), ma dziwne, niedorzeczne przekonania, jest splątana, nie wie, gdzie jest;
- w ciągu kilku dni po porodzie nagle zmienia się zachowanie: skrajne pobudzenie, prawie zero snu, gonitwa myśli, podejrzliwość.
To mogą być objawy psychozy poporodowej. Nie zostawiaj wtedy mamy samej z dzieckiem.
Tego samego dnia (psychiatra, centrum zdrowia psychicznego, lekarz rodzinny albo telefon 800 70 2222): gdy przygnębienie lub lęk narastają z dnia na dzień, mama prawie nie śpi i nie je, nie jest w stanie zająć się sobą ani dzieckiem.
W ciągu kilku dni umów wizytę u lekarza rodzinnego lub psychiatry albo powiedz położnej: gdy smutek, płaczliwość, brak radości czy lęk trwają dłużej niż 2 tygodnie po porodzie albo pojawiły się później.
Baby blues a depresja poporodowa: różnice w tabeli
| Baby blues | Depresja poporodowa | Psychoza poporodowa | |
|---|---|---|---|
| Jak często | Bardzo często: 50–80% mam | 10–22% kobiet po porodzie, czyli mniej więcej co dziesiąta do co piątej | Rzadko: około 1 na 1000 kobiet (1–2 na 1000 porodów) |
| Kiedy się zaczyna | W pierwszych dniach po porodzie, szczyt ok. 4.–5. doby | Zwykle kilka–kilkanaście tygodni po porodzie, ale może pojawić się nawet w drugim półroczu życia dziecka; bywa, że zaczyna się już w ciąży | Najczęściej nagle, w ciągu pierwszych 2 tygodni, często w ciągu kilku dni po porodzie |
| Jak długo trwa | Kilka dni, do ok. 2 tygodni | Tygodnie lub miesiące; z leczeniem poprawa zwykle w ciągu 3–6 miesięcy | Gwałtownie narasta, to stan nagły |
| Jak wygląda | Płaczliwość, huśtawka nastroju, drażliwość, niepokój, ale są też dobre chwile | Smutek lub pustka przez większość dnia, utrata radości, poczucie winy, lęk, zaburzony sen i apetyt, trudność w codziennym funkcjonowaniu | Na początku często bezsenność, pobudzenie, drażliwość, splątanie; potem omamy, urojenia, gonitwa myśli lub gwałtowne wahania nastroju |
| Co robić | Odpoczynek, wsparcie bliskich, obserwacja. Jeśli nie mija po 2 tygodniach, porozmawiaj z lekarzem lub położną | Wizyta u lekarza (POZ, psychiatra, CZP), psychoterapia, czasem leki | 112 lub SOR natychmiast |
Najważniejsza granica to czas i siła objawów. Gorszy dzień i płacz „bez powodu” kilka dni po porodzie to typowy baby blues. Smutek, który nie odpuszcza po dwóch tygodniach, albo taki, przez który trudno wstać, zająć się sobą i dzieckiem, to sygnał, że trzeba poszukać pomocy.
Skąd bierze się baby blues
Po porodzie gwałtownie zmienia się gospodarka hormonalna. Do tego dochodzą dolegliwości po porodzie, niewyspanie, nauka karmienia, stres i lęk o dziecko, a często też presja, żeby szybko „wrócić do formy”. Nic dziwnego, że emocje skaczą. Baby blues nie jest chorobą i nie świadczy o tym, że ktoś jest złą matką.
Co pomaga: sen, kiedy tylko się da (ktoś inny może przejąć dziecko na kilka godzin), jedzenie i picie w regularnych porach, ograniczenie odwiedzin, rozmowa z kimś bliskim. Wiele obaw dotyczy karmienia, więc warto wiedzieć, jak wygląda norma, np. jak często i ile je niemowlę karmione piersią. Pomaga też wiedza o tym, co dzieje się z ciałem w połogu.
Objawy depresji poporodowej
Depresja poporodowa to depresja, która zaczyna się w ciągu roku po porodzie. Objawy są takie jak w każdej depresji, tylko wplecione w opiekę nad niemowlęciem, przez co łatwo je zrzucić na zmęczenie albo pomylić z baby blues. Według pacjent.gov.pl mniej więcej połowa kobiet z depresją poporodową nie zgłasza się po pomoc. Zwróć uwagę, jeśli przez większość dni utrzymują się:
- smutek, przygnębienie, uczucie pustki albo ciągła płaczliwość;
- brak radości z rzeczy, które wcześniej cieszyły, brak zainteresowania otoczeniem;
- brak energii, poczucie, że nie dajesz rady;
- problemy ze snem, także wtedy, gdy dziecko śpi i jest okazja odpocząć;
- kłopoty z koncentracją, pamięcią i podejmowaniem decyzji;
- rozdrażnienie, niepokój, ciągłe zamartwianie się;
- trudność w nawiązaniu więzi z dzieckiem, poczucie, że „nic się nie czuje”;
- poczucie winy, bezwartościowości, przekonanie, że jest się złą matką;
- lęk, napady paniki, natrętne, przerażające myśli o tym, że dziecku stanie się krzywda;
- wycofanie się z kontaktów, unikanie ludzi;
- myśli o śmierci, samookaleczeniu lub skrzywdzeniu dziecka (wtedy pilnie – patrz ramka na górze).
Wiele mam z depresją poporodową żyje w ciągłym lęku o zdrowie dziecka i obwinia się o każdą drobnostkę. Jeśli przerażające myśli o dziecku wracają i męczą, powiedz o nich lekarzowi wprost. Lekarz o takie myśli pyta, bo to część oceny, a nie powód do oceniania Ciebie.
Depresja poporodowa u ojców
Depresja po narodzinach dziecka dotyka też ojców i partnerów. Pacjent.gov.pl podaje, że choruje mniej więcej co dziesiąty młody ojciec, a ryzyko jest największe, gdy dziecko ma 3–6 miesięcy i gdy depresję ma też partnerka. Objawy są podobne jak u mam. Tata może skorzystać z tych samych miejsc pomocy co mama: POZ, psychiatra bez skierowania, centrum zdrowia psychicznego, telefony wsparcia.
Kto jest bardziej narażony
Depresja poporodowa może dotknąć każdą osobę. Według NHS ryzyko rośnie przy depresji lub innych problemach psychicznych przed ciążą lub w jej trakcie, przy niedawnych trudnych wydarzeniach (utrata pracy, żałoba), braku wsparcia, problemach w związku, przemocy domowej, ciąży mnogiej oraz gdy dziecko urodziło się przedwcześnie lub jest chore. Psychoza poporodowa zdarza się znacznie częściej u kobiet z chorobą afektywną dwubiegunową lub psychozą po poprzednim porodzie – jeśli to Twoja sytuacja, ustal plan z psychiatrą jeszcze w ciąży. Do tego dochodzi codzienność: bardzo wymagające niemowlę, np. z kolką niemowlęcą, i tygodnie niewyspania potrafią wyczerpać każdego.
Skala EPDS: krótki test nastroju
Edynburska Skala Depresji Poporodowej (EPDS) to 10 pytań o samopoczucie w ostatnich 7 dniach. Wypełnia się ją w około 5 minut. Nie stawia diagnozy: wysoki wynik (mp.pl podaje próg ok. 12–13 na 30 punktów) oznacza, że trzeba porozmawiać ze specjalistą, który oceni objawy. To najczęściej stosowane narzędzie przesiewowe na świecie.
W Polsce obowiązuje standard organizacyjny opieki okołoporodowej (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2018 r.). Przewiduje on ocenę ryzyka i nasilenia objawów depresji w 11.–14. oraz w 33.–37. tygodniu ciąży, a po porodzie ocenę stanu psychicznego położnicy, w tym ryzyka depresji poporodowej, i zapewnienie pomocy psychologicznej, gdy stan psychiczny tego wymaga. Standard nie wskazuje konkretnej skali, więc w praktyce różne placówki używają różnych narzędzi (często właśnie EPDS) albo ograniczają się do rozmowy. Jeśli nikt Cię o nastrój nie zapytał, poruszyć temat możesz sama: u ginekologa, lekarza rodzinnego albo podczas wizyty położnej środowiskowej, która po porodzie przychodzi do domu co najmniej cztery razy.
Leczenie depresji poporodowej
Depresja poporodowa dobrze się leczy, a im wcześniej, tym szybciej wraca się do siebie. Plan dobiera lekarz do nasilenia objawów:
- Wsparcie i psychoedukacja przy łagodnych objawach: rozmowy, grupy wsparcia, uporządkowanie snu i pomocy w domu.
- Psychoterapia, np. poznawczo-behawioralna (CBT). Przy depresji łagodnej i umiarkowanej to leczenie z wyboru.
- Leki przeciwdepresyjne przy depresji o większym nasileniu albo gdy terapia nie wystarcza. Wiele z nich można stosować w trakcie karmienia piersią, dlatego zawsze powiedz lekarzowi, że karmisz. Wybór leku i decyzję o karmieniu podejmuje psychiatra razem z mamą, ważąc korzyści i ryzyko. Nie odstawiaj karmienia ani leków samodzielnie.
- Leczenie szpitalne przy ciężkiej depresji, myślach samobójczych lub psychozie poporodowej. Psychoza wymaga pilnego leczenia psychiatrycznego, zwykle w szpitalu; przy właściwym leczeniu większość kobiet wraca do pełni zdrowia.
Gdzie szukać pomocy w Polsce
- Lekarz rodzinny (POZ) może ocenić objawy, wystawić skierowanie lub rozpocząć leczenie.
- Położna środowiskowa odwiedza mamę po porodzie. Powiedz jej, jak się czujesz, a nie tylko, jak się czuje dziecko.
- Psychiatra w ramach NFZ przyjmuje dorosłych bez skierowania. Jeśli uzna, że potrzebujesz psychoterapii, sam wystawi na nią skierowanie (do psychologa i psychoterapeuty na NFZ dorosły zwykle potrzebuje skierowania).
- Centrum Zdrowia Psychicznego (CZP) dla dorosłych (18+), jeśli działa w Twojej okolicy: bez skierowania i bez wcześniejszej rejestracji. Zgłaszasz się do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego (PZK), gdzie oceniają potrzeby i ustalają plan; w pilnych sprawach przyjęcie ma nastąpić w ciągu 72 godzin. Wykaz CZP publikuje Ministerstwo Zdrowia na gov.pl.
- 800 70 2222 – Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym, bezpłatnie, całą dobę, 7 dni w tygodniu (jest też czat na centrumwsparcia.pl).
- 116 123 – telefon zaufania dla dorosłych w trudnej sytuacji życiowej, bezpłatny, anonimowy, całodobowy (czat na 116sos.pl).
- 112 – gdy jest zagrożenie życia.
Jak bliscy mogą pomóc
- Zapytaj wprost i słuchaj, bez rad typu „weź się w garść” czy „inne dają radę”. Nie bój się zapytać o myśli o zrobieniu sobie albo dziecku krzywdy – lekarze też o to pytają.
- Przejmij konkretne zadania: nocne karmienie butelką lub przyniesienie dziecka do karmienia, kąpiel, zakupy, gotowanie. Daj mamie przespać kilka godzin bez przerwy.
- Pomóż umówić wizytę i pojedź razem. Dla osoby w depresji zadzwonienie do przychodni bywa barierą nie do pokonania.
- Obserwuj sygnały alarmowe z ramki na górze. Przy psychozie poporodowej mama często nie zdaje sobie sprawy, że jest chora, więc działać musi rodzina.
- Zadbaj też o siebie. Wspieranie bliskiej osoby w depresji obciąża, a depresja po porodzie dotyka też ojców.
Najczęstsze pytania
Ile trwa baby blues?
Zwykle kilka dni do około 10 dni, najdłużej mniej więcej 2 tygodnie od porodu. Jeśli objawy trwają dłużej, narastają albo utrudniają codzienne funkcjonowanie, porozmawiaj z lekarzem lub położną.
Czy depresja poporodowa może zacząć się kilka miesięcy po porodzie?
Tak. Może pojawić się w każdym momencie pierwszego roku po porodzie, także w drugim półroczu życia dziecka, a czasem zaczyna się już w ciąży.
Czy przy depresji poporodowej mogę karmić piersią?
Najczęściej tak. Psychoterapia nie koliduje z karmieniem, a wiele leków przeciwdepresyjnych można stosować w trakcie karmienia. Lek dobiera psychiatra razem z Tobą – powiedz mu, że karmisz piersią.
Czy depresja poporodowa minie sama?
Baby blues mija sam. Depresja poporodowa wymaga leczenia: bez niego może ciągnąć się miesiącami, a z leczeniem poprawa zwykle przychodzi w ciągu 3–6 miesięcy. Im wcześniej po pomoc, tym lepiej.
Czy potrzebuję skierowania do psychiatry?
Nie. Dorosły zgłasza się do psychiatry na NFZ i do centrum zdrowia psychicznego bez skierowania. Skierowanie jest potrzebne do psychologa i psychoterapeuty na NFZ – może je wystawić psychiatra lub lekarz rodzinny.
Źródła
- pacjent.gov.pl – Młoda matka w depresji
- pacjent.gov.pl – Kto i kiedy nie potrzebuje skierowania
- Ministerstwo Zdrowia – Centra Zdrowia Psychicznego
- Rozporządzenie MZ z 16.08.2018 w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (Dz.U. 2018 poz. 1756)
- mp.pl – Depresja i psychoza poporodowa (lek. Paweł Brudkiewicz, psychiatra)
- mp.pl – Baby blues: ile trwa, przyczyny, objawy
- NHS – Postnatal depression
- NHS – Postpartum psychosis
- Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym – 800 70 2222
- 116sos.pl – telefon zaufania 116 123