Krwawienie z nosa u dziecka zatamujesz w większości przypadków w domu: posadź dziecko, pochyl jego głowę lekko do przodu i mocno ściśnij miękką część nosa (skrzydełka) przez pełne 10–15 minut, bez puszczania i sprawdzania, czy już przestało. Głowy nie odchylaj do tyłu – krew spływa wtedy do gardła, dziecko ją połyka i może zwymiotować, a krwawienie wcale nie ustaje szybciej.
Kiedy pilnie
112 lub SOR od razu, gdy: krew leci mimo dwóch rund prawidłowego ucisku (łącznie ok. 20–30 minut), krwawienie jest bardzo obfite albo dziecko połyka tyle krwi, że wymiotuje (wymiociny mogą przypominać fusy od kawy), krwawienie zaczęło się po uderzeniu w głowę lub po upadku, dziecko jest blade, spocone, osłabione, kręci mu się w głowie, zemdlało lub straciło przytomność, jest senne, słabo reaguje albo ma trudności z oddychaniem. Po urazie głowy niepokojący jest też wyciek wodnistego, przejrzystego płynu z nosa.
Do lekarza tego samego dnia, gdy: krwawi dziecko poniżej 2. roku życia (u niemowlęcia nie odkładaj tego na później), poza krwawieniem z nosa widzisz u dziecka liczne siniaki bez wyraźnej przyczyny, krwawiące dziąsła albo krew w moczu lub stolcu, krwawienie pojawiło się po urazie nosa i nos jest spuchnięty, skrzywiony albo coraz bardziej zatkany, podejrzewasz, że dziecko włożyło coś do nosa.
Wizyta w ciągu kilku dni, gdy: krwawienia wracają częściej niż raz w tygodniu, kilka razy w ciągu dwóch dni albo za każdym razem trwają dłużej niż ok. 10 minut, krwawi zawsze ta sama dziurka, a nos jest po tej stronie zatkany lub nieprzyjemnie pachnie.
Jak zatamować krwawienie z nosa u dziecka – krok po kroku
Zasady pierwszej pomocy są w zaleceniach brytyjskiego NHS, Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP) i szpitala dziecięcego w Melbourne właściwie takie same. Różnią się tylko o kilka minut przy czasie ucisku: AAP i Melbourne mówią o 10 minutach, NHS o 10–15. Bezpieczniej liczyć dłużej, zwłaszcza że rodzice z nerwów prawie zawsze puszczają za wcześnie.
- Zachowaj spokój i uspokój dziecko. Większość krwawień z nosa ustaje w ciągu kilku minut. Dziecko odczytuje emocje z twojej twarzy, a płacz i szarpanie się podnoszą ciśnienie i utrudniają tamowanie.
- Posadź dziecko i pochyl je lekko do przodu. Maluch może siedzieć ci na kolanach, przodem do ciebie albo bokiem. Nie kładź go na plecy. Krew ma wypływać nosem lub ustami na zewnątrz, a nie spływać do gardła.
- Ściśnij miękką część nosa. Kciukiem i palcem wskazującym chwyć oba skrzydełka nosa tuż pod twardą, kostną częścią i dociśnij je do przegrody. Starsze dziecko może to zrobić samo. Uciskanie samej kostnej nasady nosa nic nie da – większość krwawień u dzieci zaczyna się w przedniej części przegrody, tuż za nozdrzami.
- Trzymaj 10–15 minut bez przerwy. Spójrz na zegarek i nie puszczaj „na chwilę, żeby zobaczyć”. Każde sprawdzenie odrywa świeży skrzep i liczenie zaczyna się od nowa. Dziecko w tym czasie oddycha ustami.
- Krew z ust niech wypluwa. Połknięta krew drażni żołądek i powoduje mdłości. Podstaw miskę albo ręcznik.
- Zimny okład – jako dodatek. Woreczek z lodem lub mrożonką owinięty w ściereczkę na grzbiet nosa może pomóc, choć NHS zaznacza, że dowody na to są słabe. Okład nie zastępuje ucisku.
- Nadal krwawi? Druga runda. Jeśli po pierwszych 10–15 minutach krew wciąż leci, ściśnij nos ponownie i trzymaj kolejne 10–15 minut (szpital w Melbourne zaleca nawet 20). Gdy po tej drugiej rundzie krwawienie nie ustaje, jedź na SOR albo dzwoń na 112.
Po zatamowaniu: pierwsza doba
Skrzep w nosie jest delikatny i łatwo go zerwać. Przez około 24 godziny dziecko nie powinno wydmuchiwać ani dłubać w nosie, zrywać strupków, pić bardzo gorących napojów ani intensywnie biegać i dźwigać. Do nosa możesz delikatnie podawać sól fizjologiczną lub wodę morską, żeby śluzówka nie wysychała.
Czego nie robić – najczęstsze błędy
- Nie odchylaj głowy do tyłu. To najbardziej uparty mit. Odchylenie nie tamuje krwawienia, tylko ukrywa je w gardle: dziecko połyka krew, krztusi się, może wymiotować, a ty tracisz z oczu, ile krwi naprawdę leci.
- Nie kładź dziecka na plecy. Z tego samego powodu.
- Nie wpychaj do nosa waty, chusteczki ani gazy. AAP wprost odradza zatykanie nosa. Przy wyjmowaniu tamponu zrywa się skrzep i krwawienie wraca.
- Nie puszczaj co minutę, żeby sprawdzić. Ucisk działa tylko wtedy, gdy jest ciągły.
- Nie każ wydmuchać nosa „żeby oczyścić”. Po krwawieniu to najszybszy sposób na nawrót.
- Nie podawaj samodzielnie kropli obkurczających czy sprayów. AAP zaleca najpierw zapytać pediatrę – część z nich po kilku dniach stosowania nasila obrzęk śluzówki.
Skąd się bierze krwawienie z nosa u dziecka
W przedniej części przegrody nosa, tuż za nozdrzami, leży gęsta sieć drobnych naczyń krwionośnych (splot Kiesselbacha). Przykrywa je cienka śluzówka, którą łatwo uszkodzić. Według dr hab. Bożeny Skotnickiej z Kliniki Otolaryngologii Dziecięcej UM w Białymstoku z tego miejsca pochodzi około 90% krwawień. Dlatego zwykle wystarczy ucisk skrzydełek – naciskasz dokładnie na krwawiące naczynka.
Najczęstsze przyczyny u dzieci:
- Dłubanie w nosie. Paznokieć zdrapuje strupek albo rani śluzówkę. Krwawienie zaczyna się często w nocy, przez sen, i rano rodzic znajduje krew na poduszce.
- Suche powietrze. W sezonie grzewczym przegrzane mieszkanie wysusza śluzówkę, która pęka i tworzy strupy. Nic dziwnego, że krwawienia z nosa częściej zdarzają się w chłodnych miesiącach.
- Infekcje. Przy przeziębieniu śluzówka jest obrzęknięta i przekrwiona, a częste i mocne wydmuchiwanie nosa robi resztę. O tym, jak bezpiecznie oczyszczać nos najmłodszym, piszemy w artykule o katarze u niemowlęcia.
- Alergiczny nieżyt nosa. Przewlekły stan zapalny osłabia śluzówkę, krwawienia częściej pojawiają się w sezonie pylenia.
- Urazy. Uderzenie piłką, upadek z roweru, zderzenie z rodzeństwem.
- Ciało obce. Koralik, groszek, kawałek gąbki. Typowy obraz: zatkana jedna dziurka, wydzielina tylko z tej strony, z czasem ropna, cuchnąca, czasem podbarwiona krwią. Nie próbuj wyjmować przedmiotu na siłę – usuwa go laryngolog.
- Niektóre leki i spraye. Np. leki przeciwzapalne albo leki stosowane do nosa. Jeśli krwawienia zaczęły się po wprowadzeniu nowego preparatu, powiedz o tym lekarzowi.
- Zaparcia z silnym parciem i choroby z napadami męczącego kaszlu.
- Zaburzenia krzepnięcia – to rzadka przyczyna. Najczęstszą wrodzoną skazą krwotoczną, która daje krwawienia z nosa, jest choroba von Willebranda.
Krwawienie z nosa przy gorączce zwykle wynika z tego, że chore dziecko ma wysuszoną i podrażnioną śluzówkę. Samo w sobie nie jest objawem groźnej choroby, ale jeśli towarzyszą mu siniaki bez przyczyny, krwawienie z dziąseł albo dziecko jest wyraźnie blade i osłabione, trzeba je pilnie zbadać. Więcej o tym, kiedy temperatura wymaga wizyty, przeczytasz w tekście o gorączce u dziecka.
Wiek ma znaczenie: niemowlęta i dzieci poniżej 2 lat
Krwawienia z nosa są bardzo częste u dzieci po 2. roku życia, a najczęściej zdarzają się w wieku 6–8 lat. U dzieci młodszych są natomiast rzadkie. Dlatego NHS i szpital dziecięcy w Melbourne zgodnie zalecają, żeby każde krwawienie z nosa u dziecka poniżej 2 lat obejrzał lekarz, nawet jeśli szybko ustało. Niemowlę nie dłubie w nosie paznokciem jak przedszkolak, więc przyczynę trzeba ustalić: może to być bardzo wysuszona lub podrażniona śluzówka, ciało obce, uraz albo – rzadziej – problem z krzepnięciem krwi.
Tamowanie wygląda u maluszka tak samo: trzymaj go pionowo, lekko pochylonego do przodu, i delikatnie, ale stale uciskaj skrzydełka nosa. Obserwuj przy tym, czy maluch swobodnie oddycha. Wazeliny w nosie u dzieci poniżej 2 lat nie stosuj – szpital w Melbourne ostrzega, że maluch może ją wciągnąć do dróg oddechowych.
Jak zapobiegać krwawieniom z nosa
- Nawilżaj śluzówkę. W sezonie grzewczym regularnie podawaj do nosa sól fizjologiczną lub wodę morską. Starszym dzieciom, które często krwawią, lekarz może zalecić na noc cienką warstwę maści nawilżającej lub wazeliny na wejście do nosa.
- Nie przegrzewaj mieszkania i dbaj o wilgotność powietrza, szczególnie w sypialni dziecka. Nawilżacz pomaga, jeśli regularnie go czyścisz.
- Krótko obcinaj paznokcie i cierpliwie oduczaj dłubania w nosie. U przedszkolaka lepiej działa podsunięcie chusteczki niż karcenie.
- Ucz delikatnego wydmuchiwania – jedna dziurka naraz, bez dmuchania z całej siły.
- Lecz alergię i infekcje, nie dopuszczaj do zaparć.
- Chroń dziecko przed dymem tytoniowym – podrażnia i wysusza śluzówkę.
- Drobne przedmioty poza zasięgiem malucha – to najprostsza profilaktyka ciał obcych w nosie.
Nawracające krwawienia z nosa – kiedy do laryngologa i hematologa
Pojedyncze krwawienia, które szybko ustępują po ucisku, nie są powodem do niepokoju, nawet jeśli zdarzają się kilka razy w sezonie. Szpital w Melbourne zaleca jednak wizytę u lekarza, gdy krwawienia są obfite, nie ustają po pierwszej pomocy albo pojawiają się częściej niż raz w tygodniu. AAP dodaje, że jeśli krwawienia regularnie trwają dłużej niż 8–10 minut, pediatra może zlecić badania krzepnięcia.
Według mp.pl każde nawracające krwawienie z nosa u dziecka wymaga oceny laryngologa. Szczególnie niepokojące są krwawienia nawracające zawsze z jednej strony, połączone z zatkanym nosem, zwłaszcza u nastoletnich chłopców – laryngolog musi wtedy wykluczyć zmiany w nosie i nosogardle.
Na zaburzenia krzepnięcia mogą wskazywać:
- krwawienia z kilku miejsc naraz – z nosa, dziąseł, w moczu lub stolcu,
- łatwe powstawanie siniaków, także w nietypowych miejscach,
- długie krwawienie po drobnym skaleczeniu, po wyrwaniu zęba albo zabiegu,
- podobne problemy u rodziców lub rodzeństwa.
Wtedy pediatra kieruje na badania krwi i ewentualnie do hematologa. Badania laboratoryjne nie są potrzebne przy pojedynczym, typowym krwawieniu.
Najczęstsze pytania
Czy przy krwawieniu z nosa odchylać głowę do tyłu?
Nie. Głowę pochyla się lekko do przodu. Odchylenie do tyłu nie zatrzymuje krwawienia – krew spływa do gardła, dziecko ją połyka i może wymiotować.
Ile minut uciskać nos dziecku?
10–15 minut bez przerwy, licząc z zegarkiem. Jeśli po tym czasie nadal krwawi, powtórz ucisk. Gdy krew leci mimo dwóch rund (łącznie ok. 20–30 minut), jedź na SOR.
Dlaczego dziecko krwawi z nosa w nocy?
Najczęściej przez suche powietrze w sypialni i nieświadome drapanie nosa przez sen. Pomaga nawilżanie śluzówki solą fizjologiczną przed snem, niższa temperatura w sypialni i krótkie paznokcie. Jeśli nocne krwawienia zdarzają się częściej niż raz w tygodniu, pokaż dziecko lekarzowi.
Czy częste krwawienia z nosa u dziecka mogą oznaczać białaczkę?
W zdecydowanej większości przypadków przyczyną jest sucha, podrażniona śluzówka albo dłubanie w nosie. Niepokój budzą krwawienia, którym towarzyszą siniaki bez przyczyny, krwawienie z dziąseł lub innych miejsc, bladość i osłabienie. Taki zestaw objawów wymaga szybkiej wizyty u pediatry i badania krwi – nie po to, by od razu myśleć o najgorszym, ale żeby sprawdzić krzepnięcie i morfologię.
Niemowlę krwawi z nosa – co robić?
Zatamuj krwawienie tak samo jak u starszego dziecka (pionowo, lekko do przodu, delikatny ucisk skrzydełek) i umów wizytę u lekarza jeszcze tego samego dnia, nawet jeśli krwawienie szybko ustało. U dzieci poniżej 2 lat krwawienia z nosa są rzadkie i zawsze trzeba ustalić ich przyczynę.
Źródła
- NHS – Nosebleed
- American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org) – How to Stop a Nosebleed
- The Royal Children’s Hospital Melbourne – Nosebleeds
- mp.pl – Krwawienie z nosa u dziecka (dr hab. Bożena Skotnicka)
- mp.pl – Kiedy powtarzające się krwawienia z nosa wymagają specjalistycznej diagnostyki?
- mp.pl – Krwawienie z nosa: co robić, kiedy leci krew z nosa?
- mp.pl – Urazy nosa i ciała obce w nosie