16 tydzień ciąży

Szesnasty tydzień ciąży dla wielu kobiet jest jednym z przyjemniejszych etapów całych dziewięciu miesięcy. Poranne mdłości u większości przyszłych mam są już wspomnieniem, wraca energia, a brzuch zaczyna być na tyle widoczny, że ciąża przestaje być tajemnicą. To także moment, w którym część kobiet po raz pierwszy poczuje delikatne ruchy swojego dziecka.

16. tydzień ciąży — który to miesiąc?

Szesnasty tydzień ciąży to czwarty miesiąc i drugi trymestr. Wiek ciąży liczy się od pierwszego dnia ostatniej miesiączki, więc od zapłodnienia minęło w tym momencie około 14 tygodni. Do przewidywanego terminu porodu zostały mniej więcej 24 tygodnie — jesteś zatem na dobrej drodze, ale wciąż bliżej początku niż końca. Jak wygląda cała ta droga tydzień po tygodniu, sprawdzisz w naszym kalendarzu ciąży.

Drugi trymestr bywa nazywany „miesiącem miodowym” ciąży: najtrudniejsze dolegliwości pierwszych tygodni zwykle ustępują, a brzuch nie jest jeszcze na tyle duży, by poważnie utrudniać codzienne funkcjonowanie.

Jak rozwija się dziecko w 16. tygodniu ciąży?

Maluch rośnie bardzo intensywnie. Jego długość mierzona od czubka głowy do pośladków (CRL) wynosi około 11–12 cm — bez problemu zmieściłby się na dłoni dorosłego człowieka. Masa ciała to około 100–150 g, choć różne źródła podają wartości od około 80 do 150 g, bo dzieci już na tym etapie rosną w swoim tempie. Główka coraz bardziej przypomina główkę noworodka: wszystkie jej elementy są na swoim miejscu, a oczy i uszy zbliżyły się do docelowego położenia.

Mięśnie płodu stają się coraz silniejsze. Dziecko ćwiczy przede wszystkim mięśnie pleców i karku, dzięki czemu jego sylwetka zaczyna się prostować. Nieustannie macha też kończynami. Rozwój mięśni twarzy pozwala mu robić pierwsze miny — otwierać usta, marszczyć czoło, a nawet układać usta w grymas przypominający uśmiech.

W dalszym ciągu doskonalą się narządy wewnętrzne. Nerki pracują już na dobre i regularnie oddają mocz do płynu owodniowego, który jest stale wymieniany. Maluch „ćwiczy” też oddychanie, zaciągając płyn owodniowy do dróg oddechowych — to ważny trening przed pierwszym prawdziwym oddechem. Płuca dojrzewają najdłużej ze wszystkich narządów, dlatego ich prawidłowy rozwój w kolejnych tygodniach i miesiącach jest tak istotny.

Kształtuje się także narząd słuchu — dzieje się to właśnie około 16.–18. tygodnia. Około 18. tygodnia dziecko zaczyna odbierać dźwięki dobiegające z organizmu mamy, na przykład bicie jej serca. Na wyraźne reagowanie na głosy z zewnątrz przyjdzie czas nieco później, około 24.–27. tygodnia. Mówienie i czytanie dziecku już teraz w niczym nie przeszkadza — to dobry sposób na budowanie więzi i nawyku, który zaprocentuje w kolejnych miesiącach.

Szesnasty tydzień to również czas, w którym podczas badania USG bywa już możliwe rozpoznanie płci dziecka — pod warunkiem, że maluch ułoży się w sposób pozwalający uwidocznić narządy płciowe. Wielu rodziców pewną odpowiedź usłyszy jednak dopiero na USG połówkowym.

Brzuch w 16. tygodniu i przyrost wagi mamy

Macica jest już wyraźnie powiększona, a jej dno lekarz wyczuwa mniej więcej w połowie drogi między spojeniem łonowym a pępkiem. Brzuch zaczyna się zaokrąglać, choć tempo tych zmian jest bardzo indywidualne: u kobiet w pierwszej ciąży bywa jeszcze ledwo widoczny, a przy kolejnych ciążach zaokrągla się szybciej. Jeśli w porównaniu z 15. tygodniem ciąży niewiele się zmieniło, nie ma powodu do niepokoju.

Ile można przytyć do 16. tygodnia? Według wytycznych, na które powołuje się m.in. Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów (ACOG), kobieta o prawidłowym BMI sprzed ciąży powinna przybrać w całej ciąży 11,5–16 kg. W pierwszym trymestrze jest to łącznie zaledwie około 0,5–2 kg, a od początku drugiego trymestru — około 0,4–0,5 kg tygodniowo. W praktyce oznacza to, że w 16. tygodniu przyrost od początku ciąży wynosi najczęściej około 1,5–3 kg. To wartości orientacyjne: przy niedowadze zalecany przyrost jest większy, przy nadwadze i otyłości mniejszy, dlatego swoją wagę najlepiej omawiać z lekarzem prowadzącym, a nie porównywać z innymi ciężarnymi.

Rosnący brzuch i powiększający się biust dają o sobie znać także w szafie. Dobrze dobrany, większy biustonosz i luźniejsze ubrania (lub pierwsze spodnie ciążowe) znacząco poprawiają komfort — to dobry moment na taką wymianę garderoby.

Samopoczucie i dolegliwości w 16. tygodniu ciąży

U większości kobiet poranne nudności i wymioty już ustąpiły, a zamiast ciągłego zmęczenia pojawia się przypływ energii. Wiele przyszłych mam zauważa też powrót libido, które w pierwszym trymestrze często spadało. Jeśli jednak mdłości wciąż się utrzymują, warto powiedzieć o tym lekarzowi — u części kobiet trwają dłużej i również jest to wariant spotykany.

Niektóre kobiety właśnie teraz odczuwają pierwsze ruchy dziecka. Zwykle dzieje się to między 16. a 22. tygodniem: panie w kolejnej ciąży rozpoznają je wcześniej, często już około 16. tygodnia, natomiast w pierwszej ciąży na to doświadczenie czeka się przeważnie do około 18.–20. tygodnia. Początkowo są to bardzo delikatne wrażenia — jak bąbelki, trzepotanie czy lekkie stuknięcia — łatwe do pomylenia z pracą jelit. Jeśli łożysko zagnieździło się na przedniej ścianie macicy, ruchy mogą być wyczuwalne później. Brak ruchów w 16. tygodniu jest więc zupełnie normalny.

Rosnąca objętość krwi i ucisk powiększającej się macicy na naczynia sprzyjają problemom z krążeniem w nogach: mogą pojawić się pajączki, pękające naczynka, a u części kobiet żylaki, widoczne szczególnie na łydkach. Warto im przeciwdziałać: pomagają regularne spacery i umiarkowana aktywność fizyczna, odpoczynek z uniesionymi nogami, unikanie długiego stania oraz wygodne obuwie. Nasilające się zmiany żylne warto pokazać lekarzowi.

Mogą pojawić się także problemy ze snem — a właściwie z wygodnym ułożeniem się do snu. Powiększający się brzuch stopniowo wyklucza spanie na brzuchu, dlatego to dobry moment, by przyzwyczajać się do zasypiania na boku; wiele kobiet chwali sobie podkładanie poduszki pod brzuch lub między kolana. Sny w ciąży bywają wyjątkowo żywe i intensywne — to częste zjawisko, choć jego przyczyny nie są do końca poznane.

Badania w 16. tygodniu — między USG genetycznym a połówkowym

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników podstawowe badania USG w ciąży wykonuje się w 11.–14., 18.–22. oraz 28.–32. tygodniu. Szesnasty tydzień wypada więc w „oknie” między USG genetycznym a połówkowym i rutynowego USG się w nim nie planuje — kolejne duże badanie, z dokładną oceną anatomii dziecka, odbędzie się za kilka tygodni.

Nie oznacza to jednak, że nic się teraz nie dzieje. Na comiesięcznej wizycie kontrolnej lekarz lub położna sprawdzają m.in. ciśnienie tętnicze, masę ciała i wyniki badania moczu, a w razie potrzeby zlecają badania krwi. To także okno czasowe na przesiewowe badania biochemiczne drugiego trymestru: test potrójny wykonuje się między 14. a 21. tygodniem ciąży, optymalnie w 15.–17. tygodniu — czyli właśnie teraz. Ocenia on ryzyko m.in. trisomii oraz wad cewy nerwowej. U kobiet, u których wyniki wcześniejszych badań przesiewowych wskazały podwyższone ryzyko, w drugim trymestrze można wykonać badania diagnostyczne, takie jak amniopunkcja — decyzję zawsze podejmuje się wspólnie z lekarzem prowadzącym.

Na co uważać w 16. tygodniu ciąży?

Dobra wiadomość: ryzyko utraty ciąży jest na tym etapie już niewielkie. Poronienia między 14. a 19. tygodniem dotyczą około 1–5% ciąż, a ryzyko liczone tydzień po tygodniu jest wyraźnie poniżej 1%. To jednak wciąż ciąża, więc czujność pozostaje wskazana. Skontaktuj się z lekarzem, jeśli zauważysz którykolwiek z poniższych objawów:

• krwawienie lub plamienie z dróg rodnych,
• silny, nieustępujący ból brzucha lub skurcze,
• gorączkę lub objawy infekcji,
• pieczenie i ból przy oddawaniu moczu,
• wodnisty wyciek z pochwy,
• nagły, duży obrzęk dłoni, stóp lub twarzy albo silny ból głowy.

Poza tym obowiązują zasady znane z poprzednich tygodni: zbilansowana dieta i regularne posiłki (pomagają też ograniczać ryzyko cukrzycy ciążowej), suplementacja zgodnie z zaleceniami lekarza, całkowita rezygnacja z alkoholu i papierosów oraz umiarkowana aktywność fizyczna dostosowana do samopoczucia. Jeśli lekarz stwierdził podwyższone ciśnienie, warto kontrolować je również w domu i notować wyniki.

Wiele przyszłych mam właśnie teraz zaczyna oswajać się z nową rolą: czyta o rozwoju dziecka, planuje wyprawkę, rozgląda się za szkołą rodzenia. To dobry moment na takie przygotowania — ciąża wchodzi w spokojniejszą fazę, a energii jest więcej niż jeszcze miesiąc temu. O tym, co wydarzy się za tydzień, przeczytasz w artykule o 17. tygodniu ciąży.