20 tydzień ciąży

Dwudziesty tydzień ciąży to symboliczny półmetek. Za Tobą połowa z około czterdziestu tygodni, a przed Tobą etap, w którym brzuch będzie rósł coraz szybciej, a dziecko — intensywnie przybierać na wadze. Wszystkie najważniejsze narządy malucha są już ukształtowane i od teraz będą przede wszystkim dojrzewać oraz doskonalić swoje funkcje. To także czas jednego z najważniejszych badań w całej ciąży — USG połówkowego.

20. tydzień ciąży — który to miesiąc?

20. tydzień ciąży to 5. miesiąc i środek II trymestru. Ciąża trwa około 40 tygodni liczonych od pierwszego dnia ostatniej miesiączki, więc właśnie mijasz jej połowę. W przeliczeniu na miesiące tygodnie sąsiadujące z dwudziestym przypadają mniej więcej na piąty miesiąc ciąży.

Charakterystycznym „punktem orientacyjnym” tego etapu jest wysokość dna macicy: około 20.–22. tygodnia górna granica macicy sięga mniej więcej wysokości pępka. Od tego momentu lekarz lub położna mogą mierzyć odległość od spojenia łonowego do dna macicy — w kolejnych tygodniach wynik w centymetrach z grubsza odpowiada tygodniowi ciąży. Jeśli chcesz porównać ten etap z wcześniejszymi i późniejszymi tygodniami, zajrzyj do naszego kalendarza ciąży.

Jak wygląda i rozwija się dziecko w 20. tygodniu ciąży?

Maluch waży teraz około 300 g, a jego długość mierzona od czubka głowy do pośladków to mniej więcej 16–17 cm. Z wyprostowanymi nóżkami dziecko mierzy około 25 cm — bywa porównywane wielkością do banana. Pomiar „całkowitej” długości jest orientacyjny, bo maluch większość czasu spędza w pozycji skurczonej i jest bardzo ruchliwy.

Okres najintensywniejszego rozwoju jakościowego organizm ma już za sobą — wszystkie kluczowe układy są uformowane i teraz dojrzewają. Co dzieje się w tym tygodniu:

• rosną brwi, rzęsy i włosy na główce, a twarz nabiera coraz bardziej proporcjonalnych rysów — do porodu zmieni się już niewiele;
• skórę pokrywa maź płodowa produkowana m.in. przez gruczoły łojowe — chroni ona delikatną skórę przed długim kontaktem z płynem owodniowym; razem z meszkiem płodowym (lanugo) w większości zaniknie pod koniec ciąży;
• układ pokarmowy trenuje przed porodem: dziecko połyka płyn owodniowy, co przygotowuje przewód pokarmowy do przyszłego trawienia;
• u dziewczynek ukształtowana jest już macica, a w jajnikach znajdują się zawiązki komórek jajowych; u chłopców jądra rozpoczynają wędrówkę z jamy brzusznej w kierunku moszny;
• dziecko coraz wyraźniej reaguje na bodźce z zewnątrz — na głośne dźwięki czy zmianę pozycji mamy może odpowiedzieć ruchem.

Serce płodu bije szybciej niż serce dorosłego i pracuje bardzo intensywnie — jego budowa i rytm są dokładnie oceniane podczas badania ultrasonograficznego.

Pierwsze ruchy dziecka — kiedy je poczujesz?

Dla wielu kobiet to właśnie okolice 20. tygodnia są momentem, w którym po raz pierwszy wyraźnie czują ruchy dziecka. Pierwsze odczuwalne ruchy pojawiają się zwykle między 16. a 24. tygodniem ciąży. W pierwszej ciąży często wypada to później — nierzadko dopiero po 20. tygodniu — bo delikatne „muśnięcia” łatwo pomylić z pracą jelit. Kobiety, które rodziły już wcześniej, rozpoznają je szybciej.

Początkowo ruchy przypominają trzepotanie motyla, bąbelki albo delikatne stuknięcia. Z tygodnia na tydzień będą stawały się mocniejsze i bardziej regularne — z czasem zauważysz, że dziecko ma swój rytm dnia: okresy aktywności i snu. Jeżeli tydzień temu, w 19. tygodniu ciąży, nie czułaś jeszcze nic, to nadal całkowicie normalne.

Na tym etapie nie ma potrzeby formalnego liczenia ruchów — dziecko jest jeszcze małe, ma dużo miejsca, więc odczucia bywają nieregularne. Warto jednak wiedzieć, że jeśli do 24. tygodnia ciąży nie poczujesz żadnych ruchów, należy zgłosić to lekarzowi lub położnej, którzy skontrolują dobrostan dziecka.

Brzuch mamy i objawy w 20. tygodniu ciąży

Brzucha nie da się już zwykle ukryć nawet pod luźnym ubraniem — ciąża staje się widoczna dla otoczenia. Macica sięga okolic pępka, a wraz z jej wzrostem środek ciężkości ciała przesuwa się do przodu, co może odbijać się na odcinku lędźwiowym kręgosłupa.

Część dolegliwości znanych z poprzednich tygodni może się utrzymywać: obrzęki nóg, skłonność do żylaków, zwiększony apetyt czy zgaga. Mogą dołączyć też nowe objawy:

• świąd i napięcie skóry brzucha — skóra intensywnie się rozciąga; ulgę przynosi regularne nawilżanie i unikanie gorących kąpieli;
• skurcze przepowiadające (Braxtona-Hicksa) — nieregularne, zwykle niebolesne „twardnienie” brzucha; macica w ten sposób ćwiczy przed porodem, a łagodna zmiana pozycji lub odpoczynek zwykle je wycisza;
• przebarwienia skóry (ostuda, melazma) — pod wpływem hormonów rośnie produkcja melaniny; brązowawe plamy pojawiają się najczęściej na twarzy i mogą dotyczyć nawet większości ciężarnych; słońce je nasila, dlatego warto codziennie stosować krem z wysokim filtrem UV; po porodzie przebarwienia zwykle stopniowo bledną.

Wraz z widocznym brzuchem często wraca też apetyt i energia typowa dla drugiego trymestru. Warto wykorzystać ten czas na regularne, zbilansowane posiłki — zamiast „jedzenia za dwoje” lepiej stawiać na jakość diety: warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty, źródła białka i zdrowych tłuszczów. O tempie przybierania na wadze i ewentualnej suplementacji decyduj wspólnie z lekarzem prowadzącym, bo zalecenia zależą m.in. od masy ciała sprzed ciąży i przebiegu samej ciąży.

To także moment, w którym otoczenie zaczyna zauważać Twój stan — ustąpione miejsce w autobusie czy przepuszczenie w kolejce przestają być rzadkością.

USG połówkowe (18.–22. tydzień) — co ocenia lekarz?

Między 18. a 22. tygodniem ciąży wykonuje się tzw. USG połówkowe — jedno z najważniejszych badań ultrasonograficznych w całej ciąży, zalecane przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Jego głównym celem jest szczegółowa ocena anatomii płodu pod kątem wad wrodzonych oraz kontrola tempa wzrastania.

Podczas badania lekarz ocenia m.in.:

• biometrię płodu — wymiar dwuciemieniowy i obwód główki, obwód brzuszka oraz długość kości udowej; na tej podstawie szacuje masę płodu i wiek ciążowy;
• serce — położenie, wielkość, obraz czterech jam oraz częstość i miarowość pracy;
• mózgowie, twarz, kręgosłup oraz ciągłość powłok jamy brzusznej;
• narządy wewnętrzne, m.in. żołądek, nerki i pęcherz moczowy;
• kończyny — obecność i ruchomość kości udowych, ramiennych, przedramion, podudzi, rąk i stóp;
• łożysko (w tym jego położenie względem ujścia szyjki), ilość płynu owodniowego i szyjkę macicy.

Na życzenie rodziców lekarz zwykle może też określić płeć dziecka — o ile pozycja malucha na to pozwoli. Jeśli badanie wykaże jakiekolwiek nieprawidłowości, dostaniesz skierowanie na diagnostykę rozszerzoną, na przykład echokardiografię płodu. Zdecydowana większość badań połówkowych kończy się jednak potwierdzeniem prawidłowego rozwoju dziecka.

Na co uważać i kiedy zgłosić się do lekarza?

Drugi trymestr uchodzi za najspokojniejszy okres ciąży, ale czujność wciąż jest wskazana. Skontaktuj się z lekarzem lub zgłoś na izbę przyjęć, jeśli zauważysz:

• krwawienie lub plamienie z dróg rodnych;
• sączenie się wodnistego płynu (podejrzenie odpływania płynu owodniowego);
• regularne, bolesne skurcze, które nie ustępują po odpoczynku;
• silny ból brzucha, gorączkę, ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu;
• nasilone bóle głowy, zaburzenia widzenia lub gwałtownie narastające obrzęki;
• brak wyczuwalnych ruchów dziecka do 24. tygodnia ciąży.

Na co dzień zadbaj o podstawy: pij odpowiednio dużo wody, wybieraj umiarkowaną aktywność (spacery, pływanie, gimnastyka dla ciężarnych — o ile lekarz nie zaleci inaczej), unikaj dźwigania i długiego stania, a przy słonecznej pogodzie chroń skórę filtrem UV. Wszystkie leki i suplementy konsultuj z lekarzem prowadzącym ciążę.

Półmetek za Tobą — w kolejnych tygodniach dziecko zacznie szybko przybierać na wadze, a jego ruchy będą coraz mocniejsze. O tym, co przyniesie 21. tydzień ciąży, przeczytasz w następnej części naszego kalendarza.