30 tydzień ciąży

30 tydzień ciąży — który to miesiąc?

30. tydzień ciąży to 7. miesiąc i trzeci trymestr. Do przewidywanego terminu porodu zostało około 10 tygodni, choć ciążę uznaje się za donoszoną już po ukończeniu 37. tygodnia — poród o czasie może więc nastąpić w dość szerokim oknie, między 37. a 42. tygodniem. Większość narządów dziecka jest już ukształtowana i pracuje, ale maluch wciąż intensywnie dojrzewa — dotyczy to przede wszystkim płuc i mózgu.

Gdyby poród odbył się teraz, rokowania byłyby bardzo dobre — zdecydowana większość dzieci urodzonych w 30. tygodniu przeżywa i rozwija się prawidłowo. Taki noworodek wymagałby jednak pobytu na oddziale neonatologicznym, ponieważ jego płuca nie wytwarzają jeszcze wystarczającej ilości surfaktantu — substancji, która zapobiega zapadaniu się pęcherzyków płucnych. Organizm dziecka zaczyna ją produkować w większych ilościach dopiero w okolicach 32.–34. tygodnia, dlatego wcześniaki z tego etapu często potrzebują wsparcia oddechowego. Na szczęście medycyna dysponuje dziś skuteczną terapią surfaktantem podawanym z zewnątrz.

Jeśli chcesz porównać, jak zmieniało się dziecko w poprzednich tygodniach, zajrzyj do kalendarza ciąży albo cofnij się do opisu 29. tygodnia ciąży.

Rozwój dziecka w 30. tygodniu ciąży — rozmiar i dojrzewanie mózgu

W 30. tygodniu ciąży dziecko waży około 1,3 kg i mierzy blisko 40 cm od głowy do pięt — jest mniej więcej wielkości główki kapusty. Od teraz do porodu maluch będzie przede wszystkim rósł i przybierał na wadze, a znaczną część tego przyrostu stanowi tkanka tłuszczowa. To ona po porodzie ochroni noworodka przed szybką utratą ciepła, dlatego jej odkładanie w trzecim trymestrze jest tak ważne. Skóra dziecka stopniowo się wygładza, a pokrywający ją dotąd meszek płodowy (lanugo) zaczyna zanikać.

Najbardziej spektakularne zmiany zachodzą jednak w mózgu. Jego powierzchnia, dotąd stosunkowo gładka, pokrywa się coraz wyraźniejszymi bruzdami i zakrętami, dzięki którym mieści się w nim więcej komórek nerwowych, a między neuronami powstają miliony nowych połączeń. Dojrzewający układ nerwowy przejmuje kolejne zadania — m.in. coraz sprawniej reguluje temperaturę ciała, co po porodzie częściowo zastąpi ochronną funkcję lanugo.

Dziecko coraz wyraźniej reaguje na bodźce. Oczy otwierają się i zamykają, a maluch odróżnia światło od ciemności — silniejsze światło padające na brzuch mamy może wywołać jego reakcję ruchową. Rozwija się też układ odpornościowy: przez łożysko przechodzą matczyne przeciwciała, które zapewnią noworodkowi ochronę w pierwszych miesiącach życia. W macicy robi się coraz ciaśniej, więc charakter ruchów się zmienia — zamiast rozległych fikołków mama czuje częściej wypychanie, przeciąganie się i mocne kopnięcia, widoczne nieraz na powierzchni brzucha. Ważne: ciasnota nie oznacza, że ruchów ma być mniej. Ich rytm i częstotliwość powinny pozostać takie, jakie mama zna z poprzednich tygodni.

USG III trymestru — okno między 28. a 32. tygodniem

Jeśli jeszcze go nie masz za sobą, to właśnie teraz przypada termin trzeciego przesiewowego badania ultrasonograficznego. Zgodnie z rekomendacjami Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników wykonuje się je między 28. a 32. tygodniem ciąży. Podczas badania lekarz oceni:

• biometrię płodu i jego szacowaną masę — czyli to, czy dziecko rośnie odpowiednio do wieku ciąży,
• anatomię, w tym budowę i pracę serca,
• położenie dziecka w macicy (główkowe, miednicowe, poprzeczne),
• lokalizację i strukturę łożyska,
• ilość płynu owodniowego,
• w razie wskazań — przepływy naczyniowe, m.in. w tętnicy pępowinowej.

To badanie ma duże znaczenie praktyczne: pozwala wychwycić zaburzenia wzrastania płodu i cechy niewydolności łożyska, które na wcześniejszych etapach ciąży były jeszcze niewidoczne. Położenie dziecka stwierdzone w tym USG nie jest natomiast ostateczne — do porodu zostało dość czasu, by maluch jeszcze się obrócił.

Brzuch i dolegliwości — zadyszka, zgaga i problemy ze snem

Dno macicy sięga już wyraźnie powyżej pępka i unosi się w stronę żeber, przez co uciska przeponę. Efekt to zadyszka nawet przy niewielkim wysiłku — wejście po schodach potrafi zmęczyć jak krótki trening. To normalny objaw tego etapu ciąży; ulgę przynosi zwolnienie tempa, wyprostowana postawa i odpoczynek. Jeśli jednak duszność pojawia się w spoczynku, narasta albo towarzyszy jej ból w klatce piersiowej czy kołatanie serca, skonsultuj się z lekarzem.

Powiększająca się macica uciska też żołądek i jelita, a ciążowe hormony rozluźniają mięśniówkę przewodu pokarmowego. Stąd częsty powrót zgagi oraz wzdęcia, zaparcia i hemoroidy. Pomagają mniejsze, ale częstsze posiłki, unikanie jedzenia tuż przed położeniem się, dieta bogata w błonnik i odpowiednia ilość płynów. Wiele mam skarży się w tym okresie na sen: spanie na brzuchu od dawna nie wchodzi w grę, a znalezienie wygodnej pozycji bywa wyzwaniem. W trzecim trymestrze zaleca się zasypianie na boku — poduszka ciążowa lub zwykła poduszka włożona między kolana i pod brzuch potrafi znacząco poprawić komfort. Warto też regularnie kontrolować ciśnienie tętnicze, zwłaszcza jeśli pojawiają się obrzęki nóg — to element czujności wobec stanu przedrzucawkowego, o którym więcej poniżej.

Przygotowania — urlop macierzyński i wyprawka

Trzydziesty tydzień to dobry moment, by ogarnąć formalności zawodowe. Pracownicy przysługuje 20 tygodni urlopu macierzyńskiego (więcej przy ciąży mnogiej), z czego do 6 tygodni można wykorzystać jeszcze przed przewidywaną datą porodu. Po nim następuje urlop rodzicielski w wymiarze 41 tygodni (43 przy ciąży mnogiej), z których 9 tygodni jest zarezerwowane wyłącznie dla drugiego rodzica i nie można ich przenieść.

Od decyzji o sposobie złożenia wniosków zależy wysokość zasiłku macierzyńskiego. Jeśli w ciągu 21 dni po porodzie złożysz tzw. długi wniosek — od razu o urlop macierzyński i cały rodzicielski — zasiłek za oba okresy wyniesie 81,5% podstawy wymiaru. Bez takiego wniosku otrzymasz 100% za urlop macierzyński i 70% za rodzicielski (część 9 tygodni dla drugiego rodzica jest zawsze płatna 70%). Warto policzyć oba warianty i przygotować dokumenty zawczasu, żeby nie robić tego z noworodkiem na rękach.

To także czas kompletowania wyprawki i torby do porodu. Nie musisz kupować wszystkiego — na start naprawdę przydają się przede wszystkim:

• ubranka w rozmiarach 56 i 62 (body, pajacyki, czapeczka),
• pieluszki i podstawowe kosmetyki do pielęgnacji noworodka,
• miejsce do spania z twardym materacem,
• fotelik samochodowy do przewiezienia dziecka ze szpitala,
• dokumenty do porodu: dowód, wyniki badań (w tym grupa krwi), plan porodu.

Jeśli planujesz zajęcia w szkole rodzenia, nie odkładaj zapisów — kursy trwają zwykle kilka tygodni, a najlepiej ukończyć je przed 36.–37. tygodniem. Zajęcia prowadzone przez położną przygotowują do porodu, połogu i opieki nad noworodkiem, i są szczególnie pomocne przy pierwszym dziecku.

Na co uważać w 30. tygodniu ciąży?

Najważniejszym codziennym „badaniem” pozostaje obserwacja ruchów dziecka. Znasz już jego dobowy rytm — i to on jest punktem odniesienia. Wyraźne osłabienie, zmiana charakteru lub brak ruchów to sygnał do pilnego kontaktu z lekarzem albo izbą przyjęć położniczą; nie czekaj do rana i nie polegaj na domowych sposobach „rozruszania” malucha. Poza tym zgłoś się do lekarza lub szpitala, jeśli zauważysz:

• objawy mogące świadczyć o stanie przedrzucawkowym: silny ból głowy, zaburzenia widzenia (mroczki, błyski), nagłe obrzęki twarzy i dłoni, ból w nadbrzuszu lub pod prawym łukiem żebrowym,
• regularne, nasilające się skurcze macicy przed 37. tygodniem — mogą oznaczać zagrożenie porodem przedwczesnym,
• krwawienie lub plamienie z dróg rodnych,
• sączenie się lub odpływanie płynu owodniowego,
• uporczywy świąd skóry, zwłaszcza dłoni i stóp — wymaga diagnostyki w kierunku cholestazy ciążowej,
• objawy infekcji dróg moczowych: pieczenie przy oddawaniu moczu, gorączka, ból w okolicy lędźwiowej.

Jeśli masz grupę krwi Rh ujemną, właśnie na ten okres ciąży przypada zwykle profilaktyczne podanie immunoglobuliny anty-D — jeśli temat nie pojawił się na wizycie, dopytaj o niego swojego lekarza. Poza sytuacjami alarmowymi pamiętaj o podstawach: zbilansowanej diecie, umiarkowanym ruchu (spacery, pływanie, joga dla ciężarnych) i odpoczynku z nogami ułożonymi wyżej, który łagodzi obrzęki. Co czeka Was za tydzień, przeczytasz w opisie 31. tygodnia ciąży.