31 tydzień ciąży

Trzydziesty pierwszy tydzień ciąży małymi krokami zbliża przyszłą mamę do dnia poznania swojego maleństwa. Ciąża donoszona kończy się między 37. a 42. tygodniem, a tylko około 4–5% dzieci przychodzi na świat dokładnie w dniu wyznaczonym jako termin porodu — zdecydowana większość rodzi się w ciągu tygodnia przed nim lub po nim. Warto więc traktować termin orientacyjnie i spokojnie przygotowywać się na ostatnią prostą.

31. tydzień ciąży — który to miesiąc?

31. tydzień ciąży to siódmy miesiąc i trzeci trymestr. Do przewidywanego terminu porodu zostało około dziewięciu tygodni. To już końcówka siódmego miesiąca — pełne dwa miesiące dzielą mamę od momentu, w którym ciąża będzie uznawana za donoszoną. Jak wygląda cały podział ciąży na tygodnie, miesiące i trymestry, sprawdzisz w naszym kalendarzu ciąży.

Rozwój dziecka w 31. tygodniu ciąży — rozmiar i przybieranie na wadze

Na tym etapie dziecko waży zwykle około 1500–1700 g i mierzy około 40–42 cm długości (od czubka głowy do pięt). Charakterystyczne dla III trymestru jest to, że maluch rośnie teraz wolniej na długość, za to intensywnie przybiera na wadze — tygodniowo może to być nawet około 200 g. Pod skórą odkłada się tkanka tłuszczowa, dzięki której skóra staje się grubsza, mniej przejrzysta i coraz bardziej przypomina skórę noworodka. Pamiętaj, że podane wartości to średnie — zdrowe dzieci różnią się rozmiarami, a ocena wzrastania płodu należy do lekarza wykonującego USG.

Dziecko cały czas połyka płyn owodniowy — dzięki temu nieustannie trenuje mechanizm oddychania i doskonali pracę układu pokarmowego. Intensywnie rozwija się układ nerwowy: w mózgu powstają kolejne połączenia między neuronami, co przekłada się na coraz sprawniejszą koordynację ruchów i dojrzewanie odruchów. Oczy malucha są już otwarte, a źrenice potrafią reagować na światło. Najmniej dojrzałym narządem pozostają płuca — pęcherzyki płucne w 31. tygodniu nie są jeszcze gotowe do samodzielnego oddychania, dlatego każdy kolejny tydzień w brzuchu mamy ma dla dziecka ogromną wartość. Pozostałe układy są już w dużej mierze ukształtowane i dojrzewają.

W porównaniu z 30. tygodniem ciąży zmiany na zewnątrz mogą wydawać się niewielkie, ale wewnątrz trwa intensywna praca: dojrzewa mózg, przybywa tkanki tłuszczowej, a organizm dziecka coraz lepiej reguluje własną temperaturę.

Ruchy dziecka w III trymestrze

W brzuchu robi się coraz ciaśniej, a ruchy maleństwa są dla mamy bardzo wyraźne. Na brzuchu — ku radości rodziców — widać czasem uwypuklenia, gdy malec przesuwa rączką, nóżką lub obraca się całym ciałem. Charakter ruchów może się zmieniać: zamiast zamaszystych kopnięć pojawia się więcej przeciągania, napierania i „falowania” brzucha.

Bardzo ważna rzecz, którą warto zapamiętać: ruchy dziecka nie powinny słabnąć pod koniec ciąży. Przekonanie, że „dziecko rusza się mniej, bo ma mało miejsca”, to mit — częstotliwość ruchów stabilizuje się około 32. tygodnia i utrzymuje na podobnym poziomie aż do porodu. Każda przyszła mama powinna znać rytm dobowy swojego dziecka: pory większej aktywności i drzemek. Jeśli zauważysz, że ruchy są wyraźnie słabsze, rzadsze albo ustały — nie czekaj do następnego dnia i nie polegaj na domowych sposobach „rozruszania” malucha. Skontaktuj się od razu z lekarzem lub położną albo zgłoś się na izbę przyjęć położniczą. Szybka reakcja na osłabienie ruchów daje szansę wychwycenia problemów na czas.

Brzuch i dolegliwości — skurcze Braxtona-Hicksa

Brzuch przybrał już naprawdę pokaźny rozmiar, a dno macicy sięga okolic łuków żebrowych. Mama czuje coraz większy ciężar, co często objawia się bólami pleców, szczególnie w odcinku lędźwiowo-krzyżowym. Ucisk powiększonej macicy na sąsiednie narządy daje o sobie znać zadyszką, zgagą, zaparciami i częstszym oddawaniem moczu — te dolegliwości mogą utrzymywać się do końca ciąży. Pomagają mniejsze, ale częstsze posiłki, dieta bogata w błonnik, odpowiednie nawodnienie i regularny odpoczynek, najlepiej z uniesionymi nogami.

W III trymestrze wiele kobiet wyraźniej odczuwa skurcze Braxtona-Hicksa, nazywane skurczami przepowiadającymi. To naturalny trening macicy przed porodem: brzuch na kilkadziesiąt sekund robi się twardy jak kamień, po czym napięcie ustępuje. Skurcze przepowiadające są nieregularne, nie nasilają się z czasem i nie powinny być bolesne — bywają co najwyżej niekomfortowe. Często pojawiają się po wysiłku, przy pełnym pęcherzu lub przy odwodnieniu; zwykle pomaga zmiana pozycji, odpoczynek i wypicie wody.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy skurcze stają się regularne, bolesne i coraz częstsze — przed 37. tygodniem może to oznaczać zagrażający poród przedwczesny i wymaga pilnego kontaktu z lekarzem lub zgłoszenia się do szpitala. Niepokój powinny wzbudzić także: sączenie się płynu owodniowego, krwawienie z dróg rodnych oraz uczucie stałego napięcia brzucha, które nie ustępuje po odpoczynku.

Około 31. tygodnia mama może też zauważyć wyciek pokarmu z piersi — to siara, znak, że gruczoły piersiowe przygotowują się do produkcji mleka. To zupełnie normalne; jeśli wyciek jest intensywny, wystarczą wkładki laktacyjne.

Badania i wizyty w okolicach 31. tygodnia

Przełom 28. i 32. tygodnia to czas ważnych badań kontrolnych. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w tym okresie wykonuje się przesiewowe USG III trymestru. Lekarz ocenia przede wszystkim wzrastanie płodu (szacowaną masę i wymiary w odniesieniu do wieku ciąży), a także położenie dziecka, lokalizację łożyska i ilość płynu owodniowego.

Na wizytach kontrolnych w tym okresie standardowo wykonuje się lub zleca:

• pomiar ciśnienia tętniczego i masy ciała oraz badanie ogólne moczu,
• morfologię krwi,
• badanie przeciwciał odpornościowych — u kobiet z grupą krwi Rh-ujemną ponowną ocenę przeciwciał anty-D,
• u kobiet Rh-ujemnych bez przeciwciał — podanie immunoglobuliny anty-D między 28. a 30. tygodniem ciąży,
• ocenę czynności serca płodu i wysokości dna macicy.

Od tego etapu wizyty u lekarza lub położnej odbywają się coraz częściej — w ostatnich tygodniach ciąży kontrole planowane są zwykle co dwa–trzy tygodnie, a pod sam koniec nawet co tydzień. To także dobry moment, by omówić z lekarzem plan porodu, wybrać szpital i zapisać się do szkoły rodzenia, jeśli jeszcze tego nie zrobiłaś.

Na co uważać w 31. tygodniu ciąży?

W III trymestrze typowe są obrzęki stóp i kostek, nasilające się pod koniec dnia — zwykle są niegroźne i ustępują po odpoczynku z uniesionymi nogami. Czujność powinny natomiast wzbudzić nagłe lub szybko narastające obrzęki twarzy i rąk, zwłaszcza jeśli towarzyszą im silny ból głowy, zaburzenia widzenia (mroczki, błyski), ból w nadbrzuszu lub nudności. Takie objawy mogą wskazywać na stan przedrzucawkowy i wymagają szybkiego pomiaru ciśnienia oraz kontaktu z lekarzem. Właśnie dlatego na każdej wizycie kontrolnej mierzone jest ciśnienie i badany mocz.

O czym jeszcze warto pamiętać na tym etapie?

• Obserwuj ruchy dziecka — osłabienie lub ustanie ruchów zawsze zgłaszaj od razu.
• Nie bagatelizuj regularnych, bolesnych skurczów ani sączenia się płynu owodniowego — to sygnały wymagające pilnej kontroli.
• Dbaj o odpoczynek — organizm pracuje teraz na najwyższych obrotach; sen i przerwy w ciągu dnia pomagają magazynować siły przed porodem.
• Unikaj długiego stania i dźwigania, a przy siedzącej pracy rób przerwy na krótki spacer — to zmniejsza obrzęki i ryzyko zakrzepicy.
• Skompletuj torbę do szpitala — choć do porodu zostało jeszcze kilka tygodni, warto mieć ją przygotowaną wcześniej. Każdy oddział położniczy ma swoje wskazania co do zawartości wyprawki, więc sprawdź listę w wybranym szpitalu.

Na ostatniej prostej mama może czuć się niespokojna i pełna obaw — o zdrowie maluszka, przebieg porodu, o to, czy podoła nowej roli. Takie emocje towarzyszą większości kobiet, szczególnie przy pierwszej ciąży. Warto o nich rozmawiać: z partnerem, położną, na zajęciach szkoły rodzenia. Wsparcie bliskich i rzetelna wiedza o tym, co czeka Cię na porodówce, naprawdę ułatwiają przejście przez ten czas. Jeśli natomiast niepokój jest silny, utrzymuje się stale albo utrudnia codzienne funkcjonowanie — powiedz o tym lekarzowi; zdrowie psychiczne w ciąży jest równie ważne jak wyniki badań. A o tym, co wydarzy się za tydzień, przeczytasz w artykule o 32. tygodniu ciąży.