36 tydzień ciąży

Trzydziesty szósty tydzień ciąży to początek ostatniej prostej. Narządy wewnętrzne dziecka są już ukształtowane i nieustannie doskonalą swoje funkcje, a organizm mamy coraz wyraźniej przygotowuje się do porodu. To dobry moment, aby domknąć sprawy organizacyjne: wykonać posiew w kierunku GBS, spakować torbę do szpitala i spisać plan porodu.

Poniżej zebraliśmy najważniejsze informacje o tym etapie: jak rozwija się dziecko i dlaczego jego główka schodzi w dół, które objawy zapowiadają poród, jakie badania wykonuje się w okolicach 36. tygodnia oraz kiedy naprawdę trzeba jechać do szpitala.

36. tydzień ciąży — który to miesiąc?

36. tydzień ciąży to początek dziewiątego miesiąca i trzeci trymestr. Do wyznaczonego terminu porodu, czyli pełnych 40 tygodni, zostały mniej więcej cztery tygodnie — choć warto pamiętać, że tylko część dzieci rodzi się dokładnie w terminie. Pełną rozpiskę tygodni, miesięcy i trymestrów znajdziesz w naszym kalendarzu ciąży.

Formalnie ciąża jest donoszona od ukończonego 37. tygodnia. Dziecko urodzone w 36. tygodniu to jeszcze tak zwany późny wcześniak — zdecydowana większość takich maluchów radzi sobie dobrze, ale niektóre potrzebują krótkiego wsparcia, na przykład przy utrzymaniu temperatury ciała czy karmieniu. Każdy kolejny dzień spędzony w brzuchu mamy działa więc na korzyść dziecka.

Rozwój i ułożenie dziecka — główka schodzi w dół

Maluch waży w tym tygodniu przeciętnie około 2700 g i mierzy około 47 cm — to oczywiście wartości uśrednione, bo dzieci na tym etapie różnią się między sobą coraz bardziej. Dziecko wciąż systematycznie przybiera na wadze i gromadzi tkankę tłuszczową, która po porodzie pomoże mu utrzymać właściwą temperaturę ciała. Najważniejszym procesem ostatnich tygodni jest dojrzewanie płuc: w 36. tygodniu są one już na tyle rozwinięte, że większość dzieci urodzonych na tym etapie oddycha samodzielnie, bez pomocy sprzętu medycznego.

Na skórze malucha stopniowo zanika maź płodowa. Jej resztki, widoczne po porodzie, nie są niczym niepokojącym — maź działa ochronnie i natłuszczająco, dlatego wiele położnych zaleca, aby z pierwszą kąpielą noworodka się nie spieszyć i pozwolić skórze skorzystać z jej właściwości.

Dziecko doskonale słyszy i rozpoznaje głos mamy. Po porodzie, w zupełnie nowym otoczeniu, znajomy głos będzie dla niego najważniejszym punktem odniesienia — pomoże mu się wyciszyć i poczuć bezpiecznie.

Zdecydowana większość dzieci jest już ułożona główką w dół i właśnie teraz główka zaczyna stopniowo obniżać się w stronę kanału rodnego, przygotowując się do porodu. Jeśli w 36. tygodniu maluch nadal leży miednicowo (pośladkami w dół), szansa, że samodzielnie się obróci, jest już niewielka. W takiej sytuacji lekarz może zaproponować tak zwany obrót zewnętrzny (ECV) — zabieg wykonywany zwykle około 36.–37. tygodnia, którego skuteczność wynosi mniej więcej 50 procent. Jeżeli obrót się nie powiedzie albo nie będzie możliwy, położenie miednicowe najczęściej kończy się planowym cięciem cesarskim, choć ostateczna decyzja zawsze zapada indywidualnie, po rozmowie z lekarzem prowadzącym.

Objawy przedporodowe: opadnięty brzuch i skurcze przepowiadające

Charakterystycznym sygnałem ostatnich tygodni jest obniżenie się brzucha. Gdy główka dziecka schodzi niżej, dno macicy przestaje uciskać przeponę i płuca — wiele mam odczuwa wyraźną ulgę w oddychaniu i mniejszą zgagę. Cena tej ulgi to silniejszy nacisk na pęcherz, a więc jeszcze częstsze wizyty w toalecie.

Coraz częściej mogą pojawiać się też skurcze przepowiadające (Braxtona-Hicksa). Warto umieć odróżnić je od skurczów porodowych:

• Skurcze przepowiadające — nieregularne, zwykle krótkie, bardziej nieprzyjemne niż bolesne; często ustępują po zmianie pozycji, odpoczynku lub ciepłym prysznicu.
• Skurcze porodowe — regularne, z czasem coraz silniejsze, dłuższe i częstsze; nie ustępują niezależnie od pozycji ani aktywności.

Możesz też zauważyć zwiększoną ilość wydzieliny z pochwy. Niewielkie plamienie po badaniu ginekologicznym lub po stosunku zwykle nie jest groźne, ale każde obfitsze krwawienie wymaga pilnego kontaktu z lekarzem. Odejście czopu śluzowego — gęstej, czasem podbarwionej krwią wydzieliny — oznacza, że szyjka macicy zaczyna przygotowywać się do porodu, choć sam poród może zacząć się zarówno za kilka godzin, jak i za kilka dni.

Ostatnie tygodnie warto przeznaczyć na odpoczynek i zbieranie sił. Dobrze też ograniczyć kontakt z osobami przeziębionymi i zadbać o higienę — infekcja tuż przed porodem niepotrzebnie osłabia organizm. Jeśli wyprawka nie jest jeszcze skompletowana, to dobry moment, aby część zadań przejął partner lub ktoś bliski.

Badania: posiew GBS między 35. a 37. tygodniem, KTG według wskazań

Najważniejszym badaniem tego etapu jest posiew w kierunku paciorkowców grupy B (GBS). Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników wykonuje się go u każdej ciężarnej między 35. a 37. tygodniem ciąży. Badanie polega na pobraniu wymazu z przedsionka pochwy i okolicy odbytu — jest bezbolesne i trwa chwilę. Część kobiet ma je za sobą już po wizycie w 35. tygodniu ciąży.

Dodatni wynik nie oznacza choroby — GBS to bakterie, które u części zdrowych kobiet naturalnie bytują w drogach rodnych. Wynik dodatni jest natomiast informacją dla personelu szpitala: podczas porodu mama otrzyma antybiotyk, który chroni dziecko przed zakażeniem okołoporodowym. Dlatego wynik posiewu koniecznie trzeba zabrać ze sobą do szpitala.

A co z KTG i USG? Zgodnie ze standardem opieki okołoporodowej rutynowe badanie KTG wykonuje się dopiero po 40. tygodniu ciąży — wcześniej robi się je według wskazań, na przykład przy osłabionym odczuwaniu ruchów dziecka, regularnych skurczach czy nadciśnieniu. Podobnie z USG: rutynowe badanie trzeciego trymestru przypada na 28.–32. tydzień, a w okolicach 36. tygodnia lekarz zleca je tylko wtedy, gdy istnieją do tego wskazania, na przykład potrzeba oceny położenia dziecka lub jego szacowanej masy.

Torba do szpitala i plan porodu

Jeśli torba do szpitala jeszcze nie stoi spakowana przy drzwiach, to najwyższy czas. Poród może zacząć się w każdej chwili, a pakowanie „na ostatnią chwilę” w trakcie skurczów to scenariusz, którego lepiej uniknąć. W torbie powinny się znaleźć:

• dokumenty — dowód osobisty, karta przebiegu ciąży, wyniki badań (w tym grupa krwi i posiew GBS), plan porodu;
• rzeczy dla mamy — koszule do porodu i karmienia, szlafrok, kapcie i klapki pod prysznic, bielizna, podpaski poporodowe, kosmetyki, ręczniki, coś do picia i przekąski;
• rzeczy dla dziecka — body i pajacyki, czapeczka, pieluszki, kocyk oraz ubranko na wyjście dostosowane do pory roku.

Warto też spisać plan porodu — standard opieki okołoporodowej przewiduje, że każda kobieta może go przygotować i omówić z osobą prowadzącą ciążę. To krótki dokument z Twoimi preferencjami: dotyczącymi łagodzenia bólu, pozycji porodowych, obecności osoby towarzyszącej czy kontaktu „skóra do skóry” zaraz po narodzinach. Plan porodu nie jest sztywnym scenariuszem, ale pomaga personelowi poznać Twoje oczekiwania. Jeżeli chodzisz do szkoły rodzenia, to również ostatni dzwonek na doskonalenie ćwiczeń oddechowych i pozycji porodowych — na sali porodowej położna będzie podpowiadać na bieżąco, ale wyćwiczone wcześniej techniki po prostu łatwiej zastosować.

Kiedy jechać do szpitala?

To pytanie spędza sen z powiek większości przyszłych rodziców. Oto sygnały, przy których należy ruszać na porodówkę:

• regularne skurcze — powtarzające się mniej więcej co 5 minut, trwające około minuty, utrzymujące się przez godzinę; przy kolejnych porodach lepiej wyruszyć wcześniej, bo akcja porodowa bywa szybsza;
• odejście wód płodowych — nawet bez skurczów; jeśli płyn jest czysty, a dziecko normalnie się rusza, można jechać spokojnie, ale bez zbędnej zwłoki; jeśli wody są zielone, brunatne lub mają nieprzyjemny zapach — natychmiast;
• krwawienie z dróg rodnych — jaśniejsza, świeża krew w większej ilości zawsze wymaga pilnej oceny lekarskiej;
• osłabienie lub brak ruchów dziecka — jeżeli maluch rusza się wyraźnie słabiej niż zwykle, nie czekaj do rana, tylko zgłoś się na KTG;
• niepokojące objawy u mamy — silny ból głowy, zaburzenia widzenia, nagłe obrzęki czy ból w nadbrzuszu mogą świadczyć o stanie przedrzucawkowym i wymagają pilnej konsultacji.

W razie wątpliwości zawsze można zadzwonić na izbę przyjęć wybranego szpitala — położne na co dzień odpowiadają na takie pytania i pomogą ocenić sytuację. A jeśli ten tydzień minie spokojnie, przeczytaj, co czeka Cię w 37. tygodniu ciąży, w którym ciąża osiąga status donoszonej.